ZARATHOESTRA in de Griekse traditie Zoroaster geheten, is de stichter van de Oudperzische godsdienst (Mazdeïsme; Parsisme). Het verloop van zijn leven is in nevelen gehuld. Overgeleverd zijn de namen van zijn ouders en van een dochter, terwijl de figuren van een paar medestanders vooral van Vishtaspa, de vorst van de stam Fryan die hem bescherming bood en zijn prediking aanvaardde enige kleur hebben. Vermoedelijk heeft hij ca 600 v.C. in het noordoosten van Perzië geleefd en gewerkt. Zijn stem klinkt uit de Gatha's, een bundel liederen in de Jasna van de Avesta, het heilige boek van het mazdeïsme en het parsisme. Al kan men zijn biografie niet schrijven, het is volkomen duidelijk wat Zarathoestra beoogde. Hij streefde naar een sociaal religieuze hervorming, in trouw aan Aboera Mazda en diens rijk van waarheid en gerechtigheid.

Hij streed voor het recht van de armen en voor een goede verzorging van het vee. Behalve profeet en hervormer was hij ook priester, omdat het cultische gezang een rol speelde in de eredienst die hij stichtte. Bovendien kan men hem een eschatologische visie toeschrijven, aangezien hij als omraming van zijn prediking een beeld van de geschiedenis ontwierp waarbij het gebeuren, dwz. de worsteling van het rijk van de waarheid en dat van de leugen heenstuwt naar een eschaton, een eindfase waarin de triomf van Ahoera Mazda volkomen zal zijn een idee dat aan de verkondiging van de profeten van het Oude Testament doet denken. Het lot der profeten heeft ook hem getroffen. Daar zijn stamgenoten zijn verkondiging niet wilden aanvaarden vluchtte hij naar de reeds genoemde koning Vishtaspa. die zijn leer aanvaardde, al moest Zarathoestra blijkbaar gedogen dat enkele Oudiraaanse godengestalten in zijn godsdienst worden opgenomen.

LITT.:A V Williams Jackson, Zoroaster, the prophet of ancient Iran (1890) H.Lommel Die Religion Zarathustra nach dem Avesta hergestellt (1930) H.S.Nyberg die Religionen des alten Iran (1938) E. Herzfeld, Zoroaster and his world (1947) J. Duchesne-Guillemin, Zoroaster (1948) W.B. Henning, Zoroasier politician or witch-docter (1951) H.Humbach, Die Gathas des Zarathustra ( 2 dln. 1959) G.Widengren, dIE Religion Irans (1965)