Leider van het Israëlitische volk, wiens geschiedenis werd opgetekend in het boek 1 Sam. Hij was de zoon van Elkana en Hanna en al vóór zijn geboorte werd hij door Hanna bestemd om Nazareeër te worden. Hij werd geschonken aan de tempel in Silo, waar zich toen de ark Gods bevond. Na de slag bij Afek, waarin de ark door de Filistijnen werd buitgemaakt, vestigde Samuël zich in Rama.

Vandaar trok hij rond en verwierf hij zich autoriteit als rechter, priester en aanvoerder in de strijd tegen de Filistijnen. Toen het volk een koning eiste, zalfde hij Saul, de zoon van Kis, tot toekomstig koning. Al in het begin van Sauls koningschap ontstonden conflicten, waarbij de orakelgevers en priesters de zijde van Samuël kozen. Om de eenheid van het land te bevorderen zalfde hij daarop heimelijk David tot koning.

De Boeken Samuël omvatten een geschiedenis die zich van de geboorte van Samuël tot en met het einde van Davids regering uitstrekt. De Vulgaat heeft aan de boeken de naam gegeven van 1 en 2 Koningen (Regum), waardoor de daaropvolgende boeken onderscheiden werden als 3 en 4 Kon. Het kan niet de bedoeling geweest zijn Samuël als auteur aan te wijzen, daar het grootste deel van de beschreven gebeurtenissen zich na zijn dood heeft voltrokken. Hoewel de in de boeken 1 en 2 Sam. Vastgelegde verhalen -waarvan dat over de tragedie van David en Absalom een hoogtepunt in de oud-oosterse vertelkunst vormt -niet steeds een duidelijke samenhang vertonen, is er wel een duidelijk thema: nl. de verwerping van Saul en de uitverkiezing van David.