Sedert lange tijd de exclusieve titel van de bisschop van Rome in zijn functie van gezagvol eenheidscentrum van de universele Rooms Katholieke Kerk. Tot aan de 6de eeuw werd deze naam (Gr.: pappa; Lat.: papa = vader) ook gegeven aan de andere bisschoppen en patriarchen, zoals eveneens de titel “plaatsbekleder van Christus” niet van meet af aan uitsluitend voor de bisschop van Rome werd gebruikt. De exclusieve toepassing van beide titels op de bisschop van Rome berust op de diepgewortelde rooms-katholieke overtuiging dat in de bisschoppen van Rome de functie van Petrus als “rots” van de kerk voortleeft. Overigens dekt de naam “paus” een aantal functies die in aard en omvang nogal verschillen.

Tot de volledige titulatuur van de paus behoort immers tot op heden: plaatsbekleder van Jezus Christus, opvolger van Petrus, opperherder van de universele kerk, patriarch van het Westen, primaat van Italië, aartsbisschop en metropoliet van de Romeinse kerkprovincie, bisschop van Rome, soeverein van de staat Vaticaanstad. Wereldlijke en kerkelijke, lokale of regionale en universele bevoegdheden lopen hier dooreen. Daarom is het niet verwonderlijk dat in de uitoefening van het pausschap een verwarring van functies gemakkelijk een rol kon (en kan) spelen.

In de uitoefening van zijn functie wordt de paus bijgestaan door verscheidene instanties voor wetgeving, administratie en rechtspraak, die te samen de Romeinse curie vormen. Buiten Rome wordt hij vertegenwoordigd door nuntii bij regeringen en door apostolische delegaten in landen die geen diplomatieke betrekkingen onderhouden met de Heilige Stoel. De gewone kledij van de paus is: witte toog met rode mantel en rode hoed. Tot waardigheidstekens behoren: de tiara, de vissersring, de kruisstaf en zijn persoonlijk wapen.