Paus Johannes XXIII

Hij werd na zijn priesterwijding (1904) secretaris van de bisschop van Bergamo en leraar kerkgeschiedenis aldaar. Hij was van 1906 tot 1921 hoogleraar kerkgeschiedenis en patristiek te Bergamo. In 1921 werd hij verbonden aan de Propaganda Fide, in 1925 als apostolisch visitator voor Bulgarijë, in 1934 tevens apostolisch delegaat voor Turkije en Griekenland. Pius XII benoemde hem 23 dec. 1944 tot nuntius van Parijs, waar hij met veel tact de netelige kwestie van de ‘Vichy-bisschoppen’ wist op te lossen. IOp 15 jan.1953 werd hij, na zijn kardinaalsbenoeming (12 jan.) aartsbisschop en patriarch van Venetië. Zijn politieke stellingname in Italie was mild, maar duidelijk ‘rechts’. Na de dood van Pius XII werd hij in een conclaaf van slechts 4 dagen tot diens opvolger gekozen (28 okt. 1958), naar het algemeen gevoelen als tussentijdse compromis kandidaat. Zijn korte pontificaat van nog geen 5 jaar werd een keerpunt. Reeds op 25 jan. 1959 kondigde hij, onverwacht, een algemeen concilie aan. De eerste 4 encyclieken van 1959 leken weinig ‘nieuws’ te bieden en de eerste Romeinse synode (jan.1960) gaf weinig hoop; de liturgiehervorming van 25 juli 1960 beperkte zich tot een wijziging in de rubrieken. Van betekenis was de ontvangst van de Anglicaanse aartsbisschop G. Fisher (2 dec. 1960) in verband met de oecumenische tendensen van dit pontificaat; heel in het bijzonder kwamen deze tot uiting in de officiële oprichting van het Secretariaat van de Eenheid (5 juni 1960). Grote weerklank, ook buiten de Rooms-Katholieke Kerk, vond de encycliek ‘Mater et Magistra’ (15 mei 1961) , over de sociale vraagstukken voor de kerk in de moderne wereld; op 1 okt.1962 opende hij het Tweede Vaticaanse Consilie. Veel publiciteit kreeg de vredesencycliek ‘Pacem in terris (11 april 1963). In beide encyclieken erkende men de reële problematiek, de eerlijke taal en de wens van een bescheidener, dienende taak van de kerk aan de wereld. Zijn ziekbed en zijn dood op 2e Pinksterdag 1963 werden door de hele wereld meebeleefd.

Litt.: L. Capovilla, Jean XXIII, Le pape bon (1963); A. Hatch, Zijn naam was Johannes (1963); G. Schaiger, geschichte der Päpste in 20. Jahrhundert (1968); J.Neuvecelle, Jean XXIII, une vie (1969); G. Zizola, L’utopia di papa Giovanni (1973)