voluit: Heinrich Wilhelm August, Freiherr von Gagern

* 20 augustus 1799, Bayreuth - †  22 mei 1880, Darmstadt

Derde zoon van Hans Christoph Ernst Gagern (1766-1852)

Vocht als luitenant mee bij Waterloo, was daarna een ijverig lid der Studentenburschenschaft en werd in 1833 afgezet als Hessisch staatsambtenaar, omdat hij liberaal was. Hij was lid van het Heidelbergse  Voorparlement en van het Frankforter Parlement, waardoor hij 19 mei 1848 tot voorzitter gekozen werd.

Op 15 december 1848 werd hij voorzitter van het  Rijksministerie en op 18 december verdedigde hij het program, dat de Kleinduitse oplossing van het  Duitse probleem voorstelde: Pruisens hegemonie en een alliantie met Oostenrijk. Toen de Pruisische koning echter de keizerskroon weigerde, trad hij op 21 maart 1849 evenals het rijksministerie af. Op 20 mei legde hij ook het lidmaatschap van de  Nationale Vergadering neer. Nu ondersteunde hij nog Pruisens pogingen, een Kleinduitse Unie tot stand te brengen en vocht in 1850 mee in Sleeswijk.  Maar de reactionaire staatkunde van het Pruisische ministerie Brandenburg-Manteuffel, alsmede Bismarck’s conflict met de ‘Fortschrittspartei”  in het  Huis van Afgevaardigden genazen hem van zijn sympathieën voor Pruisen. Van 1864-1872 was hij Hessisch gezant te Wenen.

Literatuur:

E. Brandenburg: Die Reichsgründung I (2^de druk 1923)

F. Meinecke: Weltbürgertum und Nationalstaat (7^de druk, 1928)

P. Wentzcke: Die hessische Politik in der Zeit der  Reichsgründung (1914)

F. Hiemensz.: Heinrich von Gagern in seinen pol. Grundanschauungen 

                     (Zeitschrift für den gesamte Staatswiss. LV 1899)