* als Mario Moreno Reyes  (AKA: Mario Moreno)
* 11.8.1911, Mexico City, Mexico - †  20.4.1993, Mexico City

Diminuitive, renowned, high-octane performer of the Spanish-speaking world, primarily in Mexican films from 1936. Cantinflas began his entertainment career at age 16 as a song-and-dance man in "carpas," variety shows staged in tents. He also performed as a circus clown, a bullfighting clown and an amateur bullfighter, and gradually developed the star persona that would serve him so well in his 50 films. His early films include his debut in NO TE ENGANES CORAZON (1936)/DON'T DECEIVE YOURSELF, MY HEART and EL SIGNO DE LA MUERTE (1939)/SIGN OF DEATH, but it was AHI ESTA EL DETALLE (1940)/THERE IS THE DETAIL which began his reign as the Spanish-speaking world's most popular comic at the advent of Mexican cinema's Golden Age.

Usually mustachioed, his dark hair tousled and often sporting an impishly perched hat, Cantinflas essentially played the "pelado," an impoverished wiseacre, who, in the tradition of the great American silent comedians, often found most of the world against him. His background as an acrobat gave him moments of Keaton-like grace, his clever yet sometimes naïve go-getter style can be seen as a first cousin to Harold Lloyd, and, like Chaplin, he touched the heart while defending the weak and often had trouble keeping up his pants. Cantinflas acquired the nickname "The Mexican Charlie Chaplin," and the great actor-director, upon seeing the work of his younger Latino colleague, dubbed him the "greatest comedian in the world."

Cantinflas was, however, very much a comic of the sound era, one of his trademarks being his rapid patter line delivery as he outfoxed authority with a lengthy stream of gobbledygook. His verbal humor managed to play as well in Spain and the rest of Latin America as it did in his homeland, but its charm was all but lost in translation and doubtless became one of the reasons why Cantinflas's work has been virtually unseen in the US and much of Europe. The Spanish academy, however, even accepted a verb based on his name, "cantinflear"—meaning to say nothing in the most verbose manner possible—into the lexicon.

Cantinflas's work was hardly divorced from the English-speaking world, however. His own favorite among his films, NI SAGRE NI ARENA (1941)/NEITHER BLOOD NOR SAND, was an obvious and highly amusing spoof of the Tyrone Power vehicle BLOOD AND SAND of earlier that same year (as well as its Rudolph Valentino predecessor, BLOOD AND SAND, 1922). And by the mid-50s his fame from films including UN DIA CON EL DIABLO (1945)/A DAY WITH THE DEVIL and EL BOMBERO ATOMICO (1951)/THE ATOM BOMB had spread to the extent that Mike Todd cast Cantinflas in the key role of Passepartout in the lavish AROUND THE WORLD IN 80 DAYS (1956). If this Oscar-winning dirge, top-heavy with dozens of star cameos, doesn't hold up today, Cantinflas's briskly amusing charm as the hero's resourceful valet does. Columbia followed up with a lavish, cameo-ridden vehicle for the feisty Mexican, but PEPE (1960) was such a disaster critically and commercially that Cantinflas never made another US film.

Instead, Cantinflas returned to his home turf, continuing his excessive collaboration with Miguel M. Delgado that had begun in 1942 with EL GENDARME DESCONOCIDO/THE UNKNOWN POLICEMAN. In a 1972 series of cartoons, "The Adventures of Cantinflas," and in features such as UN QUIJOTE SIN MANCHA (1969)/A QUIXOTE WITHOUT A LA MANCHA and EL MINISTRO Y YO (1976)/THE MINISTER AND ME, the gracefully aging comic still delighted his immense following. Cantinflas spent much of the 1980s involved in philanthropic work, especially for the benefit of children, and he was honored with a lifetime achievement award by the Mexican Academy of Cinemagraphic Arts and Sciences in 1988.

Bij zijn overlijden op 20 april 1993

Komiek van het volk

Wat achterblijft zijn goede herinneringen, 49 films en het werkwoord cantinjlear, wat zoveel wil zeggen als snel, veel en onbegrijpelijk spreken, iets wat veel latinos, vooral politici, eigen is. Ondanks deze rijke erfenis heeft de dood deze week van de komiek en acteur Mario Moreno (81), bijgenaamd 'Cantinflas', Mexico in een nationale rouw gedompeld. Honderden defileerden gisteren langs de baar in het theater Jorge Negrete, hoofdkwartier van de Mexicaanse acteursbond ANDA.

Mario Moreno Reyes werd op 12 augustus 1911 geboren als vierde van twaalf kinderen van een postbeamte en een huisvrouw in de volkswijk Santa Maria la Redonda van Mexico-Stad. AI op vijftienjarige leeftijd raakte hij verzeild in de wereld van de carpas, de Mexi- caanse versie van het vaudevil- le-theater. In de eerste jaren van zijn lange acteursloopbaan nam hij de acteursnaam 'Cantinflas' aan opdat zijn familie niet zou weten waar hij mee bezig was.

Tussen 1936 en 1981 maakte hij bijna vijftig films, waarvoor hij vaak zelf de script schreef. Hij werkte nauw samen met regisseur Miguel Delgado, die 32 'Cantinflas' afleveringen op zijn naam heeft staan.

Hoewel hij succes boekte als Passepartout, de knecht van de door David Niven gespeelde Phineas Fogg in de Engelstalige film Around the world in 80 days (1956), en Moreno ook nog in de Amerikaanse film Pepe speelde, heeft Cantinflas vanwege de taalbarriere nooit internationaal kunnen doorbreken.

Zijn belang is vooral zijn de grote herkenbaarheid voor de doorsnee-Mexicaan en voor andere gewone latinos. Een eenvoudig mannetje dat zich met humor en boerenslimheid, en vooral met zijn onbegrijpelijke cantinjlear, in het leven redt en herhaaldelijk de autoriteiten te kijk zet. Dat spreekt aan in een continent waar formeel geen, maar in de praktijk vele standen en rangen bestaan. De beroemde Mexicaanse muralist Diego Rivera vereeuwigde Cantinflas als de onbezorgde, goedgeluimde Mexicaanse flierefluiter in een muurschildering van het Teatro de Isurgentes.

Het  is vooral mel de vroege Cantinflas dat de latinos zich identificeren. In zijn latere jaren, toen hij een gevierd en gevestigd acteur was, werd Mario Moreno volledig ingepalmd door het 'systeem'. De zeer bemiddelde Moreno zette zich in voor vele goede doelen, hij was onder andere VN-ambassadeur voor het kind, maar bleef vooral een representant van het establishment.

Moreno was weduwnaar van de Russische balletdanseres Valentina Ivanova en laat een zoon en drie klein-kinderen achter.

Filmography Cantinflas

1936   NO TE ENGAÑES CORAZÓN/DON'T DECEIVE YOURSELF, MY HEART

1942   EL CIRCO      

1943   LOS TRES MOSQUETEROS  

1943   ROMEO Y JULIETA   

1944   GRAN HOTEL 

1949   EL MAGO      

1951   EL BOMBERO ATOMICO/THE ATOM BOMB  

1954   ARRIBA EL TELÓN    

1956   AROUND THE WORLD IN 80 DAYS  

1958   THE NIGHT HEAVEN FELL/LES BIJOUTIERS DU CLAIR DE LUNE

1960   PEPE  

1970   UN QUIJOTE SIN MANCHA    screenwriter, performer

1976   MINISTRO Y YO                 story, performer

1978   EL PATRULLERO 777