ook wel Camoëns

* Lissabon dec. 1524 of jan. 1525 – aldaar 10.6.1580.

Camões werd geboren uit een verarmde adellijke familie van Galicische afkomst. Hij heeft enige tijd te Coimbra doorgebracht, maar het is niet zeker of hij daar aan de universiteit gestudeerd heeft. In Lissabon leidde hij blijkbaar een bohémienleven. In 1548–1549 was hij te Ceuta (Noord-Afrika), waar hij in een schermutseling met de Moren zijn rechteroog verloor. Van 1550 tot 1553 terug in Lissabon, zette hij zijn vroeger bestaan voort, kwam ten gevolge van een straatrel in de gevangenis, werd ten slotte vrijgelaten en vertrok naar Indië (1553). Hij verbleef enige jaren te Goa, vanwaar hij aan een militaire expeditie naar Arabië en Malabar deelnam, en reisde naar China, waar hij te Macau een civiele betrekking bekleedde en een groot deel van zijn epos Os Lusíadas schreef.

Boven: een 19^de eeuws schilderij van Francisco Metrass, volgens het boek Os Lusiades in de grot van Macao Lissabon Museum voor hedendaagse kunst.

In 1560 keerde hij te Goa terug en werd beschuldigd van onregelmatigheden in het uitoefenen van zijn ambt, maar hij werd vrijgesproken. Bekend is verder nog dat hij daarna wegens onbetaalde schulden in de gevangenis heeft gezeten. Geholpen door enige vrienden, keerde hij over Mozambique naar Portugal terug (1570). In 1572 verscheen zijn epos te Lissabon in druk, en hij ontving van de koning een – vrij kleine – jaarwedde, die hem onregelmatig werd uitbetaald; hij stierf in behoeftige omstandigheden.

Later heeft de fantasie zich meester gemaakt van zijn biografie en zijn allerlei romantische voorvallen verzonnen, die men meende uit zijn gedichten te kunnen opmaken: ongelukkige liefde tot een hofdame of zelfs tot een prinses, verbanningen, moedwillige achterstellingen en krenkingen, enz., die tot doel hadden van hem een romantische held te maken (zo bijv. in Slauerhoffs roman Het verboden rijk, 1932).

Werk: Camões, de grootste der Portugese dichters, heeft behalve vier brieven en drie toneelstukken zowel lyrische als epische poëzie geschreven. Honderden lyrische gedichten, sommige in de Italiaanse stijl (sonnetten, canzonen, elegieën, oden e.d.), andere in een meer traditionele Portugese volkse trant, zijn van hem bewaard gebleven. Onder deze gedichten komen – in alle genres – juweeltjes voor. Heel veel gedichten zijn erotisch, andere elegisch of bespiegelend, weer andere zijn schalkse gelegenheidsgedichten, en een enkel is van godsdienstige aard. Ze weerspiegelen de intieme geschiedenis van Camões' kunstenaarshart: spanningen die bij minder grote kunstenaars tot gespletenheid zouden kunnen leiden, worden bij hem tot een harmonisch geheel verenigd, waarin vorm en inhoud een onverbrekelijke eenheid zijn geworden.

Zijn epos Os Lusíadas (= De afstammelingen van Luso, de mythische voorvader van het Portugese of Lusitaanse volk) verheerlijkt in tien zangen de heldendaden van het Portugese volk, die culmineren in de ontdekking van Indië door Vasco da Gama. Retrospectief wordt in de zangen 3, 4 en 5 de geschiedenis van Portugal verhaald, en in zang 10 wordt in de vorm van een profetische toekomstvisie het optreden van de Portugezen in Indië verheerlijkt. Het gedicht, waarvan de gehele Portugese natie de held is, is geschreven in een nobele en verheven stijl, niet pompeus of gezwollen, maar waardig voortschrijdend van het begin tot het eind. Sommige episoden van lyrische of elegische aard zijn meesterlijk geconcipieerd en uitgewerkt, o.a. de episode van Inês de Castro, Adamastor, de klacht van de grijsaard aan de Taag, het verhaal van de twaalf ridders in Engeland, het eiland der liefde, enz. Wel lijdt het werk aan een overmaat van mythologische geleerdheid; ook is voor sommigen de combinatie van christelijk geloof en klassieke Olympus esthetisch niet geheel verantwoord.

VERT: Ned. prozavert. van Os Lusíadas, d. L. Stoppendaal (1777); Saudades en andere verzen, d. D. Verspoor (1961)

UITG: Voll. werken m. inl. en comm. d. A. Salgado jr. (1963).